جزئیات
تعداد نظرات ارسالي: 0
تعداد بازديد: 280
تاريخ ايجاد: 89/10/04 00:00
نويسنده: gholipor gholipor


توليد و طرح تحول
انتظارها بالاخره به پايان رسيد و مهمترين بخش جراحي بزرگ اقتصاد ايران در واپسين روزهاي پاييز 89 آغاز شد؛در خصوص تاثير آزادسازي قيمتها بر بخشهاي مختلف اقتصادي تا كنون مطالب مفصلي هم در اين بولتن و هم در ساير نشريات و رسانه ها و مجامع علمي چاپ و منتشر شده است ليكن در حال حاضر كه همه گمانه زنيها و سناريوهاي محتمل جاي خود را به يك رويه اجرائي مشخص داده است تحليلها نيز رنگ واقگرايي بيشتري به خود مي گيرند و صد البته اتفاقات روزها و ماههاي آينده نه تنها ممكن است خارج از پيش بيني ها باشد بلكه حتي احتمال مي رود اتفاقات آينده خود منشاء تاثيرهاي جديد و تحليلهاي نو گردند.
آنچه در اين تحليل دنبال روشن كردن آنيم تاثير آزاد سازي قيمتها بر اندازه اسمي توليد ناخالص داخلي و تبعات ناشي از آن است.
واقعيت اين است كه هم مواد اوليه و هم كالاي واسطه اي هم محصول نهايي حاملهاي انرژي قبل از آزادسازي قيمتها در اقتصاد وجود داشته اند و بشترين تاثير آزادسازي برروي بهاي اين كالاها و حجم پولي است كه مبادلات آنها را پوشش مي دهد به عبارت ديگر با آنكه تغيير زيادي در كميت و كيفيت مواد اوليه توليد حاملهاي انرژي روي نداده اما از اين پس شركتهاي دولتي و غير دولتي توليد كننده حاملهاي انرژي بهاي به مراتب بيشتري بابت مواد اوليه خود مي پردازند و همزمان محصول خود را به قيمتي به مراتب بالاتر از ايام گذشته به فروش مي رسانند همچنين مصرف كنندگان و متقاضيان حاملهاي انرژي نيز پول بيشتري صرف خريد اين اقلام مي كنند و دولت نيز منابع و مصارف جديدي خواهد داشت كه اساسا قبل از اين ما به ازاي پولي نداشته است؛ خلاصه اين مقدمه اين است كه در ماههاي آينده نياز به پول براي پوشش معاملاتي كه قبلا وجود داشته ماهانه دهها ميليارد ريال افزايش مي يابد بنابراين يا بايد لاجرم حجم پول در اقتصاد با مديريت بانك مركزي افزايش يابد يا با افزايش سرعت گردش پول افزايش يكباره اندازه اسمي اقتصاد ايران توسط حجم فعلي پول پوشش داده شود در غير اينصورت احتمالا پول براي پوشش مابقي معاملات كم شده و سطح قيمت ساير كالاها رو به كاهش خواهد گذاشت؛ پديده اي كه به دليل تاثير اين آزاد سازيها بر افزايش هزينه اسمي توليد اثري جز ركود در عمده بازارها نخواهد داشت.
با توجه به اينكه بانكها يارانه نقدي مردم را قبل از گران شدن حاملهاي انرژي پرداخت كرده اند بايد گفت راه افزايش حجم پول از همين ابتدا پيموده شده و لاجرم در ماههاي آينده ادامه خواهد يافت زيرا پرداخت پول توسط بانكها به مردم در حالي كه دولت معادل آن را به حساب نظام بانكي نريخته است چيزي جز استقراض از نظام بانكي نيست و پيامد اين استقراض هم افزايش حجم پول است حتي اگر بانكها اين مبالغ را از محل خطوط اعتباري بانك مركزي تامين نكرده باشند. بنابراين بخش مهمي از يارانه پنهان انرژي كه در سالهاي گذشته حداكثر به صورت دفتري تنها ثبت و ضبط مي شد در حال حاضر به صورت دريافت و پرداخت پول به مبادلات اقتصادي افزوده شده است.
تاثير اين پديده بر رفتار پولي خانوارها، افزايش تقاضاي معاملاتي پول و بالتبع كاهش منابع پولي براي تقاضاهاي سوداگرانه است البته با توجه به ورود يارانه نقدي به درآمدهاي قابل تصرف خانوارها بخشي از اين تاثير حداقل در برخي دهكهاي درآمدي خنثي مي گردد . اما در بودجه شركتها و بنگاههاي اقتصادي اين پديده به افزايش سرمايه درگردش مورد نياز براي ادامه فعاليتها منجر مي شود بدون آنكه منابع جديد براي سرمايه گذاريهاي بلند مدت تزريق شده باشد حاصل اين اتفاق كاهش اشتغالزائي در بنگاههاي اقتصادي در ماههاي آينده است. بنابراين چاره اي نيست كه سياستهاي پولي در ماههاي آينده نگاهي نسبتا انبساطي داشته باشد هرچند انبساط پولي سريع باعث رشد سطح عمومي قيمتها خواهد شد اما براي اطمينان از حفظ سطح فعلي اشتغال چاره اي نيست جز اينكه سياستهاي پولي ولو به صورت هدفمند به سمت تزريق پول به برخي بخشهاي اقتصادي حركت نمايد.
نکته آسیب پذیر در آینده اقتصاد ایران که ماههای آینده بیشتر نمود خواهد یافت افزایش هزینه های حمل و نقل است که بر تولید کالاهای کشاورزی وبرخی صنایع صنعتی و معدنی که اتفاقا صنایعی کاربر هستند اثر منفی قابل توجه خواهد داشت. در بین حاملهای انرژی گازوئیل به دلیل مصرفش در تولید و حمل و نقل کالا و مسافر حساسترین و موثرترین آن بر تولید و مبادله عمده کالاهاست و اتفاقا بزرگترین شیب افزایش قیمت هم به همین حامل اختصاص دارد بنابراین باید گفت نقطه آسیب پذیر و چشم اسفندیار هدفمندسازی یارانه ها آزادسازی قیمت گازوئیل به شکل فعلی است محصولات کشاورزی اعم از غلات، حبوبات، سیفی جات و میوه ها هم در فرایند تولید و هم در انتقال به بازارهای هدف به شدت وابسته به مصرف گازوئیلند و کاهش تولید و مبادله این کالاها که نتیجه طبیعی آزادسازی بهای گازوئیل است هم بر سطح رفاه خانوارها و سطح قیمت سبد مصرفی آنها و هم بر اشتغال بخش کشاورزی تاثیر منفی غیر قابل انکاردارد. همچنین در بخش صنعت ومعدن نیزصنایعی همچون سیمان و مصالح ساختمانی فولاد و غیره نیز از چنین تاثیری مصون نیستند از آنجایی که اینگونه صنایع نیز اشتغالزا هستند تاثیر هدفمند سازی یارانه ها بر سطح اشتغال در کوتاه مدت تاثیری منفی و قابل توجه است.
بنابراین در حال حاضر که در مجموع مدیریت اجرایی برای کنترل آثار منفی آغاز این طرح موفق عمل کرده است ضرورت توجه دقیق و برنامه ریزی و مدیریت کارامد و سریع برای کنترل پیامدهای بعدی اجرای این طرح بیش ازگذشته حایز اهمیت است.





js